genealogia.ankudowicz.com
Opis miasteczek i wsi kresów wschodnich

Dział ten poświęcony jest miejscowościom przewijającym się w trakcie moich poszukiwań. Poniższa lista miast, miesteczek i wiosek jest uporządkowana, ale nietypowo odwrócę jej kolejność. Chodzi o przekazanie wagi najmniejszych miejsc:

1) Postawy - Woropajewo - Głębokie

2) Oszmiana - powiat oszmański

  • Ankudy
  • Chorążyszki i Bękarty
  • Oszmiana
  • REGION 1:

    MALKOWICZE - typowa wieś ulicówka, w czasie II Rzeczypospolitej znajdowała się w woj. wileńskim, powiat postawski, gmina wiejska Duniłowicze. Obecnie na terenie Białorusi, w obwodzie witebskim w rejonie postawskim. Nazwy białoruska i rosyjska (Malkovichy, Malkovichi) tworzone są według zasad traskrypcji. W jęz. białoruskim do polskich miejscowości kończących się na -owicze dodaje się końcówkę -vichy, natomiast w rosyjskim: -vichi. Wieś należała do dóbr Jaśniewicze i była własnością rodziny Janiszewskich (do dóbr należały również: Ankudy, Gińki, Świdy).

    Pierwszy opis wsi pochodzi ze Słownika Geograficznego Królestwa Polskiego z roku 1866, kiedy wieś leżała na terenie zaboru rosyjskiego:



    czyli:

    Malkowicze to wieś włościańska nad rzeką Narycą oraz nad jeziorami Korpówką i Żabinką, powiat wilejski, o 79 wiorst od miasta Wilejki, 3 okręg administracyjny, gmina duniłowicka, 7 domostw, 63 mieszkańców katolickich.

    W kolejnych latach liczba mieszkańców Malkowicz wzrastała, podczas pierwszego spisu powszechnego przeprowadzonego w dniu 30 września 1921 roku wieś liczyła już 111 osób:

    Poniżej zrzut z pozycji: Skorowidz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej opracowany na podstawie wyników pierwszego powszechnego spisu ludności z dn. 30 września 1921 r. i innych źródeł urzędowych. T. 7, cz. 2, Ziemia wileńska: powiaty Brasław, Duniłowicze, Dzisna i Wilejka:



    W roku 1958, w momencie wyjazdu rodziny mojego taty do Polski, liczba mieszkańców Malkowicz przekraczała już 150 osób. Po 54 latach, gdy wraz z ojcem odwiedziliśmy to miejsce, mieszkańców pozostało już zaledwie ośmioro, prawie wszyscy w wieku 70 i więcej lat. Malkowicze wymierają i sami mieszkańcy są tego świadomi. My możemy się cieszyć, że udało nam się to miejsce odnaleźć, oraz to, że mój tata spotkał swoich znajomych z lat młodzieńczych. Było to niesamowite, wzruszające spotkanie.

    Między Malkowiczami, a wioską Żukowo znajduje się cmentarz katolicki na którym pochowani są mieszkańcy okolicznych osad. W 2009 roku, na ok 75% z wszystkich możliwych do odczytania nagrobkach znajdowało się nazwisko Ankudowicz. Potwierdza to skalę zamieszkiwania tych terenów przez różne rodziny Ankudowicz. Prawie wszystkie nagrobki zostały przeze mnie sfotografowane i opisane wg rodzin (patrz drzewa genealogiczne). Źródłem wszystkich informacji była p. Felicja (z domu Ankudowicz), która oprowadzała nas po tych terenach. mimo swoich 84 lat p. Felicja pamiętała prawie wszystko -- bez niej błądzilibyśmy w pomroce dziejów. Niestety, kilka miesięcy po naszej wizycie na Białorusi (kwiecień 2009) p. Felicja umarła.

    Do wioski prowadzą tylko drogi gruntowe, dojazd możliwy jest z dwóch stron - od południa (od strony cmentarza i lasu) i północy.

    Oprócz "naszych" Malkowicz istnieją również inne, które podaję dla rozróżnienia:

    Malkowicze, wieś (gmina wiejska Mikołajów, powiat dziśnieński, województwo wileńskie)

    Poza tym, w województwie poleskim, między miasteczkami Baranowicze i Luniniec istnieją Małkowicze, które najczęściej są pierwszym i jedynym rezultatem podczas poszukiwania w internecie. Opis znajduje się na zrzucie ze Słownika Geograficznego powyżej (nie zaznaczony czerwoną ramką). Lista miejscowości na Białorusi wyszczególnia:

    Małkowicze, folwark (gmina wiejska Chotynicze, powiat łuniniecki, województwo poleskie)
    Małkowicze, stacja kolejowa (gmina wiejska Chotynicze, powiat łuniniecki, województwo poleskie)
    Małkowicze, wieś (gmina wiejska Chotynicze, powiat łuniniecki, województwo poleskie)

    Zdjęcia z Malkowicz








    ANKUDY, wyróżnia się dwie wioski o tej samej nazwie - najbardziej interesującym mnie miejscem są Ankudy Duniłowieckie (lub Duniłowickie) leżące przed laty w obrębie gminy wiejskiej Duniłowicze, powiat postawski, województwo wileńskie (obecnie: obwód witebski, rejon postawski), jednak w ich pobliżu, kilkanaście kilometrów na północ znajduje się również wieś Ankudy Kozłowskie (gmina wiejska Kozłowszczyzna, powiat postawski, województwo wileńskie). Kolejnymi Ankudami jest wioska w powiecie oszmiańskim opisana w sekcji Regionu 2.

    Ankudy zajmują nadrzędne miejsce w poszukiwaniu korzeni Ankudowiczów, gdyż uznaje się, że sama wioska, jak wiele innych miejscowości szlacheckich, wzięła nazwę od protoplasty rodu, Ankuda. Ankudy są więc nazwą rodową i wywodzą się od przydomku lub nazwiska pierwszych mieszkańców wioski. Późniejsze nazwisko Ankudowicz, jak pisałem w sekcji Pochodzenie, wykształciła się od rodowego nazwiska: Ankud, jest więc nazwą patronimiczną (raczej nie jest to nazwisko odmiejscowe).

    Z pomocą w śledzeniu śladów historii Ankud Duniłowickich niespodziewanie przychodzi przypis z 61 numeru czasopisma "Język Polski" wydanego przez Towarzystwo Miłośników Języka Polskiego w 1981 roku, który mówi, iż Ankudy zamieszkiwane były w XVIII wieku przez kilka rodzin o nazwisku Ankud. Byli to zapewne dawni bojarowie (na terytoriach Wielkiego Księstwa Litewskiego była to niższa warstwa szlachty sytuująca się poniżej kniaziów i panów. Po prawnym zrównaniu szlachty litewskiej i ruskiej na wzór Polski, na wschodnich terenach Rzeczypospolitej bojarami (bojarzynami) zaczęto nazywać wolnych chłopów. Bojarzy ubierali się w długie szaty i nosili prawie nigdy niegolone brody.), nie odrabiający pańszczyzny i płacący czynsz z 'włók ziemiańskich'.



    Z uwagi na niezwykłą liczebność rodzin Ankudowicz w omawianej okolicy i potwierdzenia lokalnych mieszkańców, że nasza rodzina wywodzi się z Ankud, uważam, że byliśmy z nimi bezpośrednio spokrewnieni (4-5 pokoleń przed moim urodzeniem). Ankudy podobnie jak Malkowicze, były częścią dóbr Jaśniewicze i należały do rodziny Janiszewskich.

    Spis ludności z roku 1921 potwierdza, iż Ankudy były znacznie większe od Malkowicz:



    Ankudy:

    Niestety nie dotarłem do Ankud i nie mam z tej wsi żadnych zdjęć.

    W wykazie miast i wsi należących do ówczesnych parafii na terenie wileńszczyzny wyszczególnione są również inne podobnie brzmiące miejscowości:


    DUNIŁOWICZE, również: Danileviciai, Dounilovitchi, Duniloviche, Dunilovicy - osiedle typu miejskiego na Białorusi w obwodzie witebskim w rejonie postawskim. Za II Rzeczypospolitej miejscowość była siedzibą wiejskiej gminy Duniłowicze. Do końca 1925 roku siedziba władz powiatu duniłowickiego. Lokalizacja: 55o04'N 27o14'E

    Przynależność do parafii:

    Wycinek z mapy WIG:



    Wycinek z aktualnej mapy białoruskiej:



    Opis Duniłowicz w Słowniku Geograficznym:



    Liczba mieszkańców Duniłowicz po I wojnie światowej na podstawie: Skorowidz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej opracowany na podstawie wyników pierwszego powszechnego spisu ludności z dn. 30 września 1921 r. i innych źródeł urzędowych. T. 7, cz. 2, Ziemia wileńska: powiaty Brasław, Duniłowicze, Dzisna i Wilejka:



    Wg spisu ludności z 1921 roku w Duniłowiczach mieszkało 15 wyznawców islamu. Z pewnością większa część Tatarów Litewskich przyjęła chrześcijaństwo przed wiekami, jednak bywąły rodziny wciąż okkreślające się jako Muzułmanie.

    Opisy do Duniłowicz z ksiażki Grzegorza Rąkowskiego: "Wśród jezior i mszarów Wileńszczyzny", Rewasz, Warszawa 2000

    Dane dotyczące historii Duniłowicz są dość skąpe. Miejscowe dobra stanowiły niegdyś dziedzictwo książąt Holszańskich. W 1551 r. na mocy testamentu biskupa wileńskiego ks. Pawła Holszańskiego przeszły na własność króla Zygmunta Augusta, który podarował je z kolei Mikołajowi Krzysztofowi Radziwiłłowi. W 1 poł. XVII w. majątek znalazł się w ręku Dołmat - Isajkowskich. Jan Dymitrowicz Dołmat - Isajkowski ufundował tu w 1624 r. pierwszy kosciół katolicki. Jako wiano Elżbiety z Isajkowskich (wspomnianej już fundatorki klasztoru) Duniłowicze przeszły na jej męża, starostę upickiego Krzysztofa Białłozora. Po Białłozorach kolejnymi właścicielami dóbr byli Brzostowscy, Janiszewscy i Tyszkiewiczowie; w ręku tych ostatnich znajdowały się od 2 poł. XIX w. do 1939 r.

    Kościół pod wezwaniem Św. Trójcy

    Został wzniesiony w latach 1769-73 przez dominikanów, których osadziła tu Elżbieta z Isajkowskich Białozorowa. Zastąpił on starszą świątynię, zbudowaną i wyposażoną kosztem fundatorki.Po kasacie klasztoru przez władze carskie w 1866 roku kościół został przebudowany i zamieniony w cerkiew prawosławną. W 1919 roku wrócił do katolików, po 1949 roku odebrano go ponownie i użytkowano jako magazyn nawozów sztucznych, wreszcie w 1989 zwrócono wiernym.Jest to trójnawowa bazylika z transeptem o krótkich ramionach i wypukłych elewacjach zwieńczonych ozdobnymi frontonami, podobnie jak szczyt czworobocznego prezbiterium, po bokach którego znajdują się niskie zakrystie.Fasadę flankują dwie trójkondygnacyjne wieże, pomiędzy którymi znajduje się fronton z wolutami. Fakturę fasady urozmaicają podwójne wklęsłe pilastry, wydatne gzymsy i nisze. Pilastry dekorują także pozostałe elewacje świątyni.Wejście główne ozdabia portal, pierwotnie barokowy, w XIX wieku przekształcony na klasycystyczny, zwieńczony płaskorzeźbą Matki Bożej z Dzieciątkiem. Kolebkowe sklepienia nawy głównej i krzyżowe naw bocznych ozdobione są polichromią przedstawiającą motywy roślinne i kartusze herbowe.Naprzeciwko kościoła znajduje się cmentarz żołnierzy polskich poległych podczas wojny bolszewickiej w 1920 roku.

    Wzmianki i odnośniki do informacji o Duniłowiczach