genealogia.ankudowicz.com
Informacje o szlacheckiej gałęzi

Ankudowicze z województwa połockiego i wileńskiego (początkowo prawdopodobnie z rejonu oszmiańskiego) należeli do polskiej szlachty. Jak wspomniałem w sekcji pochodzenie, ta gałąź rodziny z pewnością wywodzi się od Muślimów, czyli Tatarów Litewskich, a jej początek sięga końcówki XIV wieku. Istnieje wiele źródeł wyszczególniających to nazwisko i ich własności, jednak w zdecydowanej większości są to wyłącznie spisy, wykazy, bez żadnych dodatkowych informacji. Ogromna większość staropolskich Herbarzy zupełnie pomija nazwisko Ankudowicz utwierdzając mnie w przekonaniu, że była to średnia lub nawet drobna szlachta.

Pierwsza wzmianka pojawia się w Metryce Litewskiej w Księdze Publicznej, w której przedstawiony jest dokładny spis tatarów-kozaków służących carewiczowi z rodziny Puńskich. Opiera się o nią Stanisław Dziadulewicz w "Herbarzu rodzin tatarskich w Polsce":


Jest to jedyna tak wczesna informacja o Ankudowiczach. Kolejna, wzmiankująca końcówkę XVII wieku pojawia się w Dodatku do Herbarza Adama Bonieckiego jako:

Włodzimierz Ankudowicz w województwie połockiem 1670 r. (Ist. Jur. Mat. XXV). Jan, w powiecie oszmiańskim 1690 r. (Jank.)

Przy podaniu tej bardzo skąpej informacji wyszczególniającej dwie gałęzie Ankudowiczów z drugiej połowy XVII wieku Boniecki powołuje się na następującą pozycję:

Ist. Jur. Mat., czyli Istoriko-Juridiczeskije Materiały izwleczennyje iz aktowych knig gubernii Witebskoj i Mohilewskoj. Witebsk 1889-1898.

Druga wzmianka pochodzi od Czesława Jankowskiego z pozycji Powiat oszmiański: materjały do dziejów ziemi i ludzi (link w źródłach)

Mamy więc Tatara Ankidzia lub Ankudzia służącego zbrojnie swojemu carewiczowi z rodu Puńskich. Zakłada on swoją rodzinę, przechodzi na chrześcijaństwo, zyskuje tytuł szlachecki i przybiera polskie nazwisko Ankudowicz. Przez wieki rodzina się rozwija, otrzymuje nadania i nimi handluje, jednak jej status zawsze jest określany jako szlachta średnia lub drobna. Średnią szlachtą nazywano w dawnej Polsce posiadaczy od jednej do kilku wsi. Była to liczna i aktywna politycznie grupa aż do połowy XVII w., kiedy to zniszczenia wojenne uzależniły ekonomicznie jej reprezentantów od magnatów. Ze średniej szlachty rekrutowali się urzędnicy ziemscy, posłowie na sejm i deputaci do trybunałów.

Dzisiaj jesteśmy w stanie prześledzić kolejnych potomków męskich z tej rodziny, pisze o nich Jan Ciechanowicz w tomie 6 (suplemencie) do swojego dzieła: Rody rycerskie Wielkiego Księstwa Litewskiego (Tom 6, wydawnictwo FOSZE, 2006):

Poniższy odpis może wymagać uzupełnienia:

Ankudowicz (Ankudavicius). Była to szlachta średnia. Wywód familii urodzonych Ankudowiczów herbu Sulima z 26 sierpnia 1820 roku informował: "Familia urodzonych Ankudowiczów od dawnych czasów zaszczycona prerogatywą szlachecką posiadała dziedziczne ziemskie majątki za przywilejami od Najjaśniejszych Królów Polskich i z własnego nabycia. Z której to familii pochodzący, a w niniejszym wywodzie za przodka wzięty Stanisław Sawicz Ankudowicz, który posiadał majętność Trybulce z własnego nabycia od Gaspra Paszkiewicza w roku 1500 sobie wydanym prawem (...). Stanisław Ankudowicz z pokolenia pierwszego wydał na świat syna Krzysztofa; z pokolenia drugiego Krzysztof Stanisławowicz Ankudowicz zrodził Stefana Łukasza; z pokolenia trzeciego Stefan Krzysztofowicz Ankudowicz spłodził Grzegorza i Jana; z pokolenia czwartego Grzegorz Stefanowicz wydał światu syna Łukasza, a Jan Stefanowicz - Jana, Hieronima, Michała, Nikodema, Teodora, Piotra i Stanisława. Z pokolenia piątego Łukasz Grzegorzewicz był ojcem Bazylego; Jan Janowicz - Władysława; Michał Janowicz - Jana, Andrzeja; Teodor Janowicz - Jana i Józefa; Stanisław Janowicz - Romana, Andrzeja i Stefana". Przytaczane dalej w przekazie archiwalnym dane o dziewięciu pokoleniach rodu Ankudowiczów liczyły dziesiątki imion osób płci męskiej, osiadłych w powiatach: mińskim, ihumeńskim, mozyrskim, połockim, wileńskim, wiłkomierskim. Na podstawie licznych świadectw pisanych Deputacja Wywodowa Wileńska uznała w 1820 r Teodora, Macieja, Marcina, Stefana, Jana Ankudowiczów za "rodowitą i starożytną szlachtę polską", wpisując ich imiona do pierwszej części ksiąg szlachty guberni litewsko-wileńskiej."

Zaintrygowało mnie kilka szczegółów z tego opisu, jednak na żaden temat (Stanisław Sawicz Ankudowicz, majętność Trybulce, Gaspar Paszkiewicz) nie znalazłem żadnych dodatkowych informacji. Nazwisko Sawicz mogło pochodzić od imienia ojca założyciela rodu, czyli od jakiegoś imienia muzułmańskiego.

Poniżej znajduje się kopia pierwszej strony oryginalnego wywodu familii Ankudowicz, która stanęła przed deputacją wywodową guberni mińskiej w 1800 roku. wypadałoby dotrzeć do pełnej wersji wywodu, która prawdopodobnie znajduje się w zbiorach Państwowego Archiwum Litewskiego Archyvai.lt (Lithuanian State Archives). niestety strona ta jest od pewnego czasu nie dostępna, prawdopodobnie trzeba się tam wybrać osobiście.



wywód rozpoczyna się słowami (xx to nierozszyfrowane słowa):

xx dekreta Deputacji Mińskiej 11 Fbr 1800
Wywód Familii Urodzonych
Ankudowiczów
Herbu Sulima

Roku Tysiąc Osiemset Dwudziestego
Miesiąca Augusta Dwudziestego Szóstego Dnia

Przed Nami Michałem Romanem
XX XX xx Wileńskiej Guberni
xx
xx
oraz Deputantami z powierzchni Gubernii
Litewsko Wileńskiej do przyjmowania
i roztrząsania Wywodów Szlacheckiech
obranymi złożony został Wywód Rodowito-
ści starozytnej Szlacheckiej Familii Uro-
dzonych Ankudowiczów /Herbu
Sulima/
przez który gdy dowiedzionym
zostało:

Do wywodu dołączono schemat rodu Ankudowiczów potwierdzony urzędowo 26 sierpnia 1820 roku. Za oba dokumenty dziękuję Panu Włodzimierzowi Ćwir-Ankudowicz. To drzewo genealogiczne pokrywa się z opisem przedstawionym przez Jana Ciechanowicza w suplemencie do pozycji: Rody rycerskie Wielkiego Księstwa Litewskiego (wyżej):



Poniżej wersja przetłumaczona, imiona zostały spolszczone:


Kolejna wzmianka pochodzi z pozycji "Rodzina: Herbarz Szlachty Polskiej" Seweryna Uruskiego (1814-1890, link w źródłach) i opisuje elekcję oraz weryfikację gałęzi Ankudowiczów z guberni kowieńskiej:


Jednym z dokumentów wyszczególniających dobra Ankudowiczów jest spis stworzony przez Pana Vasiliego Yursha zatytułowany: Szlachta powiatu Oszmiańskiego (link do pozycji w źródłach):

Ankudowicz - - h. Sulima (Ankudy, Chorążyszki, Duniłowicze)

Mam tu pewne wątpliwości odnośnie listy włości. Ankudy i Chorążyszki leża bowiem w byłym powiecie Oszmiańskim, natomiast Duniłowicze to oczywiście byłe województwo wileńskie. Odległość między obydwoma miejscami to ponad 100 kilometrów, poza tym w żadnym źródle dotyczącym Duniłowicz nie ma wzmianki o władających jakims majątkiem Ankudowiczach. Podejrzewam, ze jest to błąd. Kontaktowałem się w tej sprawie z autorem opracowania, jednak nie był w stanie dotrzeć do źródła swojej informacji.

Jeszcze na temat weryfikacji polskiej szlachty: Proces szlachty polskiej z rządem rosyjskim należy do bardzo ważnych fragmentów dziejów dawnych kresów wschodnich Rzeczypospolitej. Władze zaborcze postawiły w stan oskarżenia całą szlachtę ziem zabranych, zmuszając ją do udowodnienia szlachectwa. Operacja została wymierzona bezpośrednio przeciw bardzo licznej na kresach drobnej szlachcie i ona też stała się jej główną ofiarą. Kilkudziesięcioletnie zmagania drobnej szlachty o uznanie jej prawa do pozostania w stanie szlacheckim i korzystania z przysługujących mu przywilejów, w systemie tak wyraźnych, jak w Rosji preferencji stanowych szlachty we wszystkich dziedzinach życia, były w istocie walką o przetrwanie i zachowanie swojej tożsamości. Poddanie tytułów szlachectwa weryfikacjom było najdonioślejszym w skutkach, ale nie jedynym instrumentem walki ze szlachtą.

Natomiast Chorążyszyki są kilkukrotnie wspominane w kontekście Ankudowiczów. Poniżej wzmianka z książki: Powiat oszmiański: materjały do dziejów ziemi i ludzi. Cz. 2



więcej informacji wraz z dokładnym i aktualnym zdjęciem satelitarnym przedstawiającym Chorążyszki oraz folwark Bękarty znajduje się w dziale miejsca.

Informacji o licznych przedstawicielach rodziny Ankudowicz jest zresztą więcej:

1) Pod adresem: http://konstantynowicz.info/Berezyna/index.html istnieje spis polskich rodzin szlacheckich w drugiej połowie XIX wieku z rejonu Czerwień (kiedyś Ihumen). Notka wyszczególnia również formę litewską nazwiska, a także rok weryfikacji:

Ankudowicz or Ankudavicius of Sulima arms, in the Cerven territory, verified in Vilna in 1820

Czyli: Ankudowicz lub Ankudavicius herbu Sulima, z rejonu Czerwień, zweryfikowani w Wilnie w 1820 roku.

2) W pozycji "Almanach szlachecki", t. I, s. 84, 103-105, pod redakcją S. Starykoń-Kasprzyckiego, otrzymujemy infromację o weryfikacji Józefa Ankudowicza z guberni wileńskiej:

W 1851 r. Heroldia wileńska potwierdziła przynależność do stanu szlacheckiego Józefa Ankudowicza, dzierżawcy majętności Pustosza obok wsi Okminiszki w powiecie wileńskim, należącej do ziemian Sławińskich. Z żony Zofii ze Szczęsnowiczów miał on wówczas trzy córki: Karolinę (...)

3) W spisie szlachty parafi Rudomińskiej z roku 1914 dostępnym pod adresem: http://www.genealogia.okiem.pl/forum/viewtopic.php?f=96&t=256 wymienione są kolejne dwa majątki:

Ankudowicz - folw. Bękarty
Ankudowicz - zaśc. Ślepianka

Bękarty znajdują się w bliskim sąsiedztwie wioski Chorążyszki, więcej informacji w dziale miejsca.

4) Wykaz części majątków polskich w Republice Litewskiej w latach 1919-1939 dostępny pod adresem: http://www.umk.pl/~zenkiewicz/Publikacje/wykaz.php#B mówi o:

Ankudowicz majątek Polepie powiat Wiłkomierz parafia Dziewałtów

Majątek (folwark) Polepie został opisany w Słowniku Geograficznym Królestwa Polskiego, Warszawa 1888:

'..... 11/ POLEPIE - folwark w powiecie wiłkomierskim, okr. Pol. Pogiełoże, parafia Dziewałtów, o 6 km od Wiłkomierza, młyn parowy, własność Michałowskich.'

Miasteczko Dziewałtów również opisane jest w Słowniku Geograficznym:



To kolejne źródło, w którym majątek należący do Ankudowiczów opisywany jest jako własność rodziny Gintowców.

Podstawowe pytanie: która lub które z obecnie żyjących gałęzi Ankudowiczów wywodzi się ze wspomnianych korzeni szlacheckich?

Jedną ze współcześnie żyjących gałęzi Ankudowiczów wywodzących się od opisywaych w tej sekcji rodzin szlacheckich jest rodzina Pana Włodzimierza Ćwir-Ankudowicza z Kalisza, który przesłał mi kilka wspaniałych pamiątek rodzinnych. linia ta wywodzi się prawdopodobnie od Stanisława syna Jana (skrajna część drzewa z wywodu po prawej) z czwartego pokolenia początkowego. poniżej, rodzinne zdjęcia Ankudowiczów z ok 1905 roku i osobista prośba Pana Włodzimierza: jeśli ktokolwiek rozpozna na tym zdjęciu swojego przodka (dziadka, pradziadka, gdyż los trójki braci jest niejasny) niech skontaktuje się z Panem Włodzimierzem poprzez ten adres mailowy -- wlodstudioart(at)o2.pl.

zdjęcie rodzinne 1, Antoni i Adela Ankudowicz z dziećmi:


zdjęcie rodzinne 2, od prawej: Antoni Ankudowicz, głowa rodziny, lekarz-generał w armii carskiej, Bronisław, Stanisław, Wacław, syn Edward, Adela Ankudowicz, z domu Cypryńska-Ciekawa, Aleksander


Antoni i Adela Ankudowicz


Jeden z synów Antoniego, Stanisław Ankudowicz, przyjechał do Kalisza, gdzie był porucznikiem rezerwy 25 PAL. przed II wojną światową ożenił się z Jadwigą Lipińską, z którą miał dwie córki, Annę (+2009) i Antoninę (+2007). Podczas wojny został raniony odłamkiem pod Krzemieńcem na Ukrainie, gdzie umiera (zaświadczenia i dokument potwierdzenia zgonu poniżej). Anna poślubiła Feliksa Ćwir, oficera lwp, a z tego związku na świat przyszedł Włodzimierz (od którego otrzymałem wszystkie te informacje) i Andrzej.

Dodatkowe informacje na temat miejsc: Ankudy, Chorążyszki, Duniłowicze dostępnych jest w sekcji MIEJSCA.

INFORMACJE O HERBIE SULIMA



Z poprzednich wzmianek dowiadujemy się więc, iż Ankudowicze posługiwali się herbem Sulima:

Herb szlachecki to charakterystyczny znak rodowy ustalony według określonych reguł heraldycznych. W założeniu jest znakiem niepowtarzalnym, jednak może się nim posługiwać - w heraldyce polskiej - wiele rodów tzw. herbownych, tworzących w konsekwencji charakterystyczny dla polskiej heraldyki ród herbowy, grupujący rodziny czasem ze sobą wcale niespokrewnione.

Herb Sulima po raz pierwszy wymieniony z nazwy w księgach sądowych w 1397, ale używany również wcześniej (najstarsze pieczęcie z Sulimą są datowane na 1352 rok). Występował głównie w ziemi gnieźnieńskiej, kaliskiej, łęczyckiej, sieradzkiej i krakowskiej. Sulimy używał Zawisza Czarny z Garbowa.

Jan Długosz opisuje herb następująco:

Sulima, który orła czarnego, którego nogi i dolne części ciała trzy kamienie kwadratowe proporcjonalnie ułożone zasłaniają, w polu czerwonym nosi.

Legenda herbowa:

Ten herb do Polski z Niemiec, przyniesiony, gdzie go według MS. o Famil. Pruskich Slomff zowią, a stąd urosła sławna familia.

Poczatek listy pieczętujących się: Ankudowicz, Arczyński, Bartoszewski, Baytel, Bodywił, Borkowski, Botwit, Bratoszewski, Brzośniewski, Buchler, Budwił, Budzisławski, Cellari, Chabinowski, Charbinowski, (...)

Szczegółowe informacje na temat herbu Sulima znajdują się w następującym źródle (to zarchiwizowana strona, mam nadzieję, że wkrótce nie zniknie)

Ankudowicz Herbu Sulima pojawia się również w książce: The Armorial of Belarusian Nobility (Szlachta). Autorzy T. Kapica, A. Leučyk, S. Rybčonak i inni - wydana w Mińsku; 2002. 493 stron:

97. ANKUDOWICZ of Sulima Shield